Turzańsk

ТУРИНСЬКЕ (pol. Turzańsk) – do 1947 r. wieś ukraińska w powiecie sanockim. W 1939 r. liczyła 840 mieszkańców: 800 Ukraińców, 25 Żydów, 15 Polaków [Kubijowycz, 76].

HISTORIA
Schematyzm diecezji przemyskiej na 1909 r. podaje nazwę wsi jako Turyńsko [482]. W okresie 10-15 maja 1947 r. Wojsko Polskie wygnało ze wsi 243 obywateli polskich narodowości ukraińskiej [Misiło 2013, 1050].

DZIEDZICTWO UKRAIŃSKIEJ KULTURY MATERIALNEJ
Wyniki monitoringu z 30 sierpnia 2014 r.

CERKIEW i dzwonnica
Cerkiew pod wezwaniem św. Michała Archanioła, zbudowana w latach 1801-1803. Odnawiana w 1908 r. i powtórnie poświęcona; biskup przemyski Konstanty Czechowicz wizytował parafię w 1901 r. [Szematyzm 1909, 482]. Po 1947 r. miała miejsce próba bezprawnego przywłaszczenia przez komaniecką parafię Kościoła rzymskokatolickiego. W 1963 r. bezprawnie przekazana przez władze państwowe Polskiemu Autokefalicznemu Kościołowi Prawosławnemu. Dzwonnica z 1817 r. [Kryciński, Cerkwie…, 187].



KRZYŻE przydrożne


CMENTARZ

Dawna zabudowa
Na pierwszej fotografii, wykonanej z drogi koło cerkwi, widać teren byłego probostwa greckokatolickiego. Budynek parafialny został po 1947 r. rozebrany przez władze gminy Komańcza, podobnie, jak budynek szkolny i czytelnia.


BIBLIOGRAFIA
W. Wesołkin, Pięć wieków Turzańska. Zarys dziejów, Sanok-Turzańsk 2014, ss. 88.

KOMENTARZE
Publikacja Wojciecha Wesołkina „Pięć wieków Turzańska. Zarys dziejów” (Sanok-Turzańsk 2014) realizuje podejście charakterystyczne dla historiografii konstruującej przeszłość zgodnie z zamówieniem władzy. Dlatego Turzańsk ukazany został paradoksalnie: jako wieś polska z ludnością niepolską. Autor nie zdołał przezwyciężyć uprzedzeń do turzańskiej Rusi-Ukrainy, a także cywilizacji bizantyjsko-ukraińskiej. Zaprezentowana przez niego wizja, chociaż na 2014 r. stanowi najpełniejsze ujęcie dziejów wsi, pełna jest przemilczeń i ujęć rozmywających procesy kulturowe lub świadomie kształtujących obraz wsi pozbawionej mieszkańców o wyraźnej niepolskiej tożsamości kulturowej. M.in. autor w 1918 r., gdy istniała Republika Komaniecka, przypisał turzańszczanom członkostwo w „milicji łemkowskiej” [19], co neguje ukraiński charakter czynu państwowego mieszkańców wsi (Autor prawdopodobnie słabo odróżnia tzw. Republikę Floryńską ukazywaną dziś jako łemkowska od ukraińskiej Republiki Komanieckiej) ; pominął zbrodnie Wojska Polskiego na Ukraińcach w Turzańsku w marcu 1946 r., kiedy zamordowali oni 7 mieszkańców wsi i spalili 32 domy; tamtejszych więźniów polskiego obozu koncentracyjnego w Jaworznie; wypędzenie Ukraińców ze wsi w ramach akcji „Wisła” powiązał z akcją WP przeciwko kompanii UPA pod dowództwem Stepana Stebelskiego „Chrina” [41], a nie z wykonaniem decyzji organów Rzeczypospolitej Polskiej etc. podjętych bez względu na to, czy UPA istnieje, czy też nie.