Wisłoczek

ВИСЛІЧОК (pol. Wisłoczek) – do 1946 r. wieś ukraińska w powiecie sanockim. W 1939 r. liczyła 770 mieszkańców: 765 Ukraińców, 5 Żydów [Kubijowycz, 76].

HISTORIA
Wieś założona pod koniec XIV w. (1391?) na prawie niemieckim przez Iwana z Goraja, zwaną wtedy Międzyrzeczem [Czajkowski, 33]. W XVI w. do wsi mogła należeć jako przysiółek późniejsza odrębna wioska Tarnawka [Szematyzm 1936, 132]. Zamiana nazwy z Międzyrzecze na Wisłoczek wydaje się, że nastąpiła w XVII w. [Od Komańczy do Wysowej 2012, 56].
WIEK XX
W latach 30. XX w. Wisłoczek był dobrze zorganizowaną wsią ukraińską. Działała tu czytelnia ukraińskiego stowarzyszenia oświatowego „Proswita” i spółdzielnia „Werchowyna” [Szematyzm 1936, 133].
Według dokumentów podziemia ukraińskiego dnia „25 kwietnia wyjechały na stację w Zarszynie wsie Puławy, Wisłoczek i Pastwiska” [Litopys 34, 82]. Zgłoszenie się do wyjazdu zamiast ucieczki do lasu, jak utrzymywał w swoim raporcie referent „Mar”, miał być dziełem „miejscowego elementu kacapskiego”, który namówił mieszkańców, by dobrowolnie porzucili wieś. Nie wiadomo dokładnie, członków jakiej opcji światopoglądowej miał na myśli ukraiński referent – prawdopodobnie byli to zapatrzone w mit rosyjski adepci ruchu staroruskiego podatnego na infiltrację komunistyczną.
Wisłoczek przestał istnieć po wyprowadzeniu jego mieszkańców przez żołnierzy 32 pułku piechoty WP na stację kolejową w Zarszynie. W kilka dni potem zabudowania podpalone zostały przez członków miejscowej kuszczowej bojówki SB, w skład której wchodziło kilku mieszkańców tej wsi, którzy zdążyli jeszcze dotrzeć do Zarszyna i dołączyć do oczekujących na transport byłych mieszkańców wsi [wywiad B. Huka z jej członkiem, wrzesień 2012 r. w Monastyrysku na Ukrainie]. Fakt spalenie wsi ujął „Mar” ujął w raporcie z 15 maja 1946 r.: „Bojówka SB wraz z pracownikami terenowymi spaliła wsie Puławy, Wisłoczek i Rudawka” [Litopys 34, 83].
Według dzisiejszego mieszkańca Wisłoczka wieś po deportacji była pusta, w latach 50. XX w. stworzono tu PGR, który upadł (prawdopodobnie to PGR winny jest rozebrania cerkwi na materiał budowlany), a jego pracownicy ze wsi wyjechali; W 1969 r. zamieszkał tu pierwszy osadnik ze Śląska, następnie w 1970 r. osiedlili się prześladowani na czeskim Śląsku Cieszyńskim (Zaolzie) Polacy, członkowie założonego w 1905 r. Ruchu Stanowczych Chrześcijan (zielonoświątkowcy) [rozmowa w dniu 19 lipca 2021 r.].

Uwagi bibliograficzne
W kolejnych wydaniach przewodnika turystycznego „Od Komańczy do Krempnej” W. Grzesika i T. Traczyka informacja p początkach wsi i miejscowej parafii zaczerpnięta z „Szematyzmu AAŁ” z 1936 r.

ZABYTKI UKRAIŃSKIEJ KULTURY MATERIALNEJ
Wyniki monitoringu stanu zabytków z lata 2012 r.

CERKWISKO
W XVIII w. Wisłoczek był siedzibą parafii greckokatolickiej, która w 1848 r. przeniesiona została do Tarnawki [Od Komańczy…, 40]. Stała tu cerkiew drewniana pod wezwaniem św. Męczennika Dymitra [Szematyzm 1879, 412], ostatnia wzniesiona w 1818 r. [Szematyzm 1936, 132]. Remontowana za Omeliana Ławriwskiego (1807-05.04.1884) [Szematyzm 1936, 132], tarnawskiego parocha w latach 1846-1884 [Błazejowskyj, 735].
Cerkiew zanjdowała 30 m od cmentarza. Czas i przyczyny jej zniszczenia nie są znane. Stała jeszcze w kwietniu 1946 r., w obrębie muru widocznego na fotografiach. Dziś widoczny jest zarys podmurówki i miejsce ołtarza. Na początku lat 90. XX w. na cerkwisku znajdowały się jeszcze krzyże cerkiewne [Od Komańczy…, 42] – dziś prawdopodobnie już ich nie ma.


DZWONNICA

CMENTARZ przycerkiewny

Cmentarz choleryczny
Znajduje się poza wsią, na tej samej górze, co stała cerkiew, lecz już na jej szczycie, za polami, około 400 m na południe.


Dokumentacja fotograficzna ukraińskich zabytków wsi WISŁOCZEK na Łemkowszczyźnie została wykonana latem 2012 r. w ramach projektu „Dokumentowanie Łemkowszczyzny” finansowanego przez Zjednoczenie Łemków Kanady.
Фотографічна документація українскьих архітектурних памяток села ВИСЛІЧОК на Лемківщині здійснено улітку 2012 р. у рамках проєкту „Документування Лемківщини”, що фінансується Обєднанням лемків Канади.