Surochów

СУРОХІВ (pol. Surochów) – do 1947 r. wieś ukraińska w powiecie jarosławskim. W 1939 r. liczyła 1690 mieszkańców, w tym 1440 Ukraińców, 120 ukraińskojęzycznych rzymskich katolików, 100 Polaków, 20 Żydów i 10 Niemców lub innych osób [Kubijowycz, 29].

HISTORIA
„Szematyzm” eparchii przemyskiej na 1879 r. podaje nazwę wsi jako Suhorów/Сугорiв [398]. Natomiast to samo wydanie z 1905 r. podaje już nazwę Surochów/Сурохів [464].
Sądząc po zamożności wsi, w tym okazałości ocalałych pomników na cmentarzu Surochowa, można zgodzić się z autorem konstatacji, iż przynajmniej w II poł. XIX w. i na początku XX w. W Surochowie nastawienie polskich właścicieli wielkich folwarków do ludności ukraińskiej było wyjątkowo życzliwe (…) [surochow.pl; dostęp 06.05.2015]. W 1905 r. we wsi istniała czytelnia towarzystwa im. Kaczkowskiego, Bractwo Trzeźwości [Szematyzm, 465].
W 1945 r. z Surochowa rząd RP wygnał nie mniej jak 207 rodzin ukraińskich (1077 osób). W ramach przeciwdziałania deportacji kompania UPA „Mściciele”-3 22 listopada 1945 r. zniszczyła most kolejowy na rzece Szkło.

W 1793 r. urodził się w Surochowie Aleksander Fredro, późniejszy komediopisarz polski (zm. 1876). W 1846 r. ur. się Kazimierz Felix graf Badeni (zm. w 1909 r. w Krasnem), a także jego brat Stanisław Marcin. W 1902 r. ur. się późniejszy żydowski dziennikarz, wydawca i polityk Eleazar Peri.

Parafia
Parafia surochowska wizytowana była w 1858 r. przez greckokatolickeigo biskupa przemyskiego Hryhorija Jachymowycza; W latach 70. XIX w. kolatorem parafii surochowskiej był Kazimierz hrabia Badeni; w 1879 r. należąca do dekanatu jarosławskiego parafia liczyła 1359 osób (w tym w Sobiecinie 330 i w Koniaczowie 135); posiadała m.in. 38 morgów pola ornego, 7 m łąk, [Szematyzm 1879, 398]. W 1905 r. kolatorem był Ludwik hrabia Badeni [Szematyzm 1905, 465]. W 1928 r. patronem był Witold książę Czartoryski z Pełkiń [Szematyzm 1928, 377].

DZIEDZICTWO UKRAIŃSKIEJ KULTURY MATERIALNEJ
Wyniki monitoringu z 3 maja 2015 r.

CERKIEW
W 1826 r. surochowscy grekokatolicy zbudowali drewnianą cerkiew pod wezwaniem św. Męczenniczki Paraskewii. W 1911 r. na jej miejscu zaczęto budować nową, monumentalne cerkiew murowaną (ukończono ją w 1914 r.). Autorem projektu architektonicznego tej jednej z największych świątyń greckokatolickich w granicach dzisiejszej RP był Ukraiński architekr, lwowianin, profesor Ołeksander Łuszpyński (1878-1943), do dzieł którego należą także cerkwie w Tysmiennicy czy Mykytyńcach. Nie mogło obejść się bez szczodrej dotacji, gdyż trudno sobie wyobrazić, aby tak majestatyczną budowlę mogli sfinansować sami ukraińscy mieszkańcy wsi. Fundatorem został Witold Czartoryski. Można domyślać się, iż zadziałali tu Fredrowie, spowinowaceni z Szeptyckimi (Andrej Szeptycki był w tym czasie zwierzchnikiem Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej, metropolitą lwowskim). Po wygnaniu w 1945 r. Ukraińców do Ukraińskiej SRR cerkiew funkcjonalnie stała się kościołem rzymskokatolickim.



Plebania
Greckokatolickimi parochami surochowskimi byli m.in.:
Petro Hodowański, Wołodymyr Dub, Mychajło Płachta (1939-1945). Ten ostatni został zamordowany 22 kwietnia 1945 r. przez polski oddział z Wiązownicy pod dow. Bronisława Gliniaka „Radwana” wraz z wcześniej zgwałconą żoną Marią i synem Ihorem; ich ciała znalezione zostały na polach pod Koniaczowem, jednak następnego dnia ktoś je stamtąd zabrał i do dziś nie wiadomo, gdzie spoczęły [Prach 2015, 139].
Według informacji mieszkańców Surochowa [03.05.2015] plebania była b. skromna. Dzisiejszy budynek prezentowany w galerii nie odzwierciedla jej stanu historycznego, ponieważ został przebudowany.

KAPLICZKI
Pierwsza kapliczka stoi przy wjeździe do wsi, po lewej stronie drogi z Sobiecina; druga na przeciwległym krańcu wsi, po lewej stronie drogi do Makowiska.

KRZYŻE przydrożne
Pierwszy krzyż: po lewej stronie drogi, we wsi, przed skrzyżowaniem wiejskim; drugi i trzeci: po minięciu cerkwi, obydwa przy drodze na Makowisko, po lewej stronie. Ostatni z krzyży stoi na dawnej posesji Petra Szykuły (informacja spadkobiercy, Andrzeja Pasiecznika z 3 maja 2015 r.)


CMENTARZ I
Cmentarz przy cerkwi. W mogile zbiorowej spoczywają tu m. in. Ukraińcy ofiary bandyckiego napadu członków oddziału NZS (NOW) z Wiązownicy pod dowództwem Bronisława Gliniaka „Radwana”.


CMENTARZ II
Cmentarz parafialny. Leży przy drodze z Sobiecina, po jewej stronie, przed wjazdem do Surochowa.

Upamiętnienie

KOMENTARZE
Wersja polska Wikipedii umieściła 4 zdania na temat Surochowa, nie wzmiankując ni słowem o ukraińskiej części dziejów wsi [dostęp: 06.05.2015]. Oficjalna strona Surochowa z trudem radzi sobie ze spuścizną ukraińska, jednak nie we wszystkim jej unika. Błędnie podaje inicjał imienia architekta Łuszpyńskiego jako „T” – powinno być „O” (od Ołeksander, czyli po polsku Aleksander). Pominięto mord dokonany na parochu Mychajle Płachcie w 1945 r., jakkolwiek umieszczono informację o egzekucjach hitlerowskich z lat 1942-1944 r. [dostęp: 06.05.2015].

BIBLIOGRAFIA