Wiązownica

ВЯЗІВНИЦЯ (pol. Wiązownica) – do 1947 r. wieś polsko-ukraińska w powiecie jarosławskim. W 1939 r. liczyła 1840 osób: 420 Ukraińców (w tym 400 polskojęzycznych), 1400 Polaków, 20 Żydów [Kubijowycz, 110].

HISTORIA
Dwór wiązownicki wywarł negatywny wpływ na rozwój sytuacji wyznaniowej i narodowościowej na terenie wsi Wiązownica wraz z jej przysiółkami i Nielepkowicami, ponieważ pracownicy dworscy i fornale skłaniani byli w zamian za pracę do zmiany obrządku z greckokatolickiego na łaciński.
W czterech szkołach na tym terenie uczyło się tylko 95 dzieci Rusinów/Ukraińców. W żadnej miejscowości nie było czytelni Stowarzyszenia „Proswita” czy świeckich ukraińskich instytucji narodowych [Szematyzm 1905, 450].
W tej starej wozowni (?) dworu wiązownickiego bandyci z grupy byłej AK pod dowództwem Bronisława Gliniaka „Radwana” w nocy 2 kwietnia 1945 r. zabili 12 osób narodowości ukraińskiej, rodowitych wiązowniczan, w tym kobiety i dzieci.

Parafia greckokatolicka
W 1905 r. do greckokatolickiej parafii wiązownickiej należały: Wiązownica z przysiółkami Szówsko, Wola Szumlańska, Kąt Szumlański, Piwoda i wieś Nielepkowice. Należała wtedy do dekanatu jarosławskiego UCGK. Liczyła razem 1025 wiernych (na jej terenie znajdowało się zarazem 3000 rzymskich katolików i 10 rodzin wyznawców wiary Mojżeszowej [Szematyzm 1905, 450]..

Wozownia – miejsce zbrodni z 2 kwietnia 1945 r.


Miejsce pochówku ofiar ukraińskich
Kilkanaście ofiar mordu pochowanych zostało po prawej stronie kaplicy cmentarne. Dotychczas miejsce to nie zostało, na szczęście, zabudowane, jakkolwiek nie jest także upamiętnione.

DZIEDZICTWO UKRAIŃSKIEJ KULTURY MATERIALNEJ
Wyniki monitoringu z 3 maja 2015 r.

CERKWISKO
Miejsce po parafialnej cerkwi murowanej z 1906 r. Dwie pierwsze fotografie przedstawiają stan cerkwiska na 3 maja 2015 r. Dwie ostatnie – to samo miejsce w 2005 r. W 2005 r. cerkwisko było bardzo wyraźnie oznaczone wieńcem drzew. Dziś dzieje Wiązownicy, po zatarciu zarysu cerkwiska oraz ustawieniu anonimizującego je krzyża (tylko dla ludzi rozporządzających wiedzą może on oznaczać miejsce po cerkwi) historia Wiązownicy stała się jeszcze bardziej biedna, a topografia kulturowa zunifikowana.



CMENTARZ


KOMENTARZE
Historiografia polska stworzyła wiele mitów i przekłamań na temat ataku 1 kompanii UPA i 2 terenowych oddziałów samoobrony na bandyckie formacje polskie terroryzujące ludność polską w Wiązownicy oraz ukraińską w tej wsi i okolicznych wsiach. Oto dyskusja z niektórymi z nich:
– „17 kwietnia skoncentrowane siły UPA zaatakowały Wiązownicę, zabijając 91 mieszkańców, spaleniu uległa połowa wsi” [Pisuliński 2009, 258]. Żadnej koncentracji nie było, ponieważ trudno jest skoncentrować kompanię, która sama w sobie stanowi skoncentrowaną całość. Użycie formuł „skoncentrowane siły UPA” świadczy o mityzacji tej formacji oraz o chęci zwiększania miary przypisywanego jej zagrożenia. W obydwu przypadkach jest nietrafne.