Sieniawa

SIENIAWA (ukr. Синява) – do 1947 r. wieś ukraińska w powiecie sanockim. Wg Wołodymyra Kubijowicza w 1939 r. liczyła 1230 mieszkańców, w tym 1100 Ukraińców, 110 Polaków, z których 70 na co dzień rozmawiało po ukraińsku oraz 20 Żydów [Kubijowicz, 76].

HISTORIA

WIEK XIX
W Sieniawie w 1833 r. urodził się w Hryhorij Hanulak (Григорій Гануляк; zm. w 1945 r. w Sanoku), ukraiński dziennikarz, wydawca, właściciel lwowskiego wydawnictwa „Rusałka”, w latach 1928-1933 przewodniczący Związku Kupców Ukraińskich we Lwowie, a także radca tamtejszej Izby Handlowo-Przemysłowej. Oprócz tego najbardziej znanego z Ukraińców związanych rodowodem z ta wsią urodzili się tu zasłużeni nauczyciele H. Sudomyr, A. Cap, bracia Iwan, Petro i Mychajło Wacławscy oraz żona Juliana Tarnowicza, publicysty, autora popularnych wydań poświęconych historii Łemkowszczyzny.
WIEK XX
W nocy z 20 na 21 czerwca 1945 r. Ukraińcy Sieniawy zostali napadnięci przez nieznany polski oddział zbrojny. W jego wyniku zamordowanych zostało kilkanaście osób, ciała kilku ofiar spłonęły w podpalonych zagrodach, istnieje podejrzenie, iż niektóre mogły zostać spalone żywcem, np. Petro i Dmytro Sudomyr.
Napastnicy zabijali oraz rabowali majątek ruchomy, domagali się pieniędzy. Oprócz tego Ukraińcy, a więc 90 % mieszkańców wsi, usłyszeli, iż mają opuścić wieś w ciągu 24 godzin i wyjechać na wschód. Większość zmuszona została w ten sposób do ucieczki. Jednak nie wszyscy. Jak donosił wójt gminy Rymanów w piśmie do starostwa powiatowego w Sanoku z 28 maja 1946 r. … na terenie tutejszej gminy została przeprowadzona ewakuacja ludności ukraińskiej do ZSSR i została całkowicie ukończona z dniem 20 V 1946 w następujących gromadach: Wróblik Szlachecki, Ladzin, Sieniawa, Posada Górna, Deszno, Królik Polski, Królik Wołoski, Bałucianka, Wólka, Wołtuszowa, Zawoje, Wisłoczek, Tarnawka, Puławy, Rudawka Rymanowska. Równocześnie nadmienia się, że wszelka ludność ukraińska z powyższych gromad, jak i też z gromad czysto polskich, wyjechała do Rosji.

W latach 1945-1947 w ramach ukraińskiej administracji podziemnej Sieniawa posiadała kryptonim „Skorodne” i wchodziła w skład kuszcza „Makowa”. Na terenie wsi nie miały miejsca starcia zbrojnie pomiędzy UPA lub SB OUN a podziemiem polskim bądź wojskami podległymi rządowi w Warszawie. Jednak istnienie podziemia ukraińskiego nie uchroniło sieniawczan od deportacji do ZSRR (jedynym aktem sprzeciwu było zniszczenie w dniu 12 marca 1946 r. mostu na Wisłoku w Sieniawie). W zbiorze dokumentów Akcja „Wisła” pod red. Eugeniusza Misiły nie ma natomiast żadnych danych o przeprowadzeniu deportacji w Sieniawie w 1947 r.

FOTOGRAFIE HISTORYCZNE

CERKIEW
Cerkiew pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny. Fotografia z wydania Szematyzm hreko-katołyćkoho duchowenstwa Apostolśkoji Administraciji Łemkowszczyny 1936, Lwiw 1936, s. 130. Rysunek wykonany na podstawie powyższego zdjęcia pochodzi z albumu: Ołeh Iwanusiw, Cerkwa w rujini, St. Catharines 1987, s. 311.


Panoramy
Na pierwszej fotografii widok na rzekę Wisłok pod Sieniawą w miejscu, które po wojnie zalane zostały przez zaporę wodną.Na drugiej widok od tyłu na kryty strzechą dom biednej rodziny przedwojennej. Stan na 1967 r., niedługo potem został rozebrany.

Kolekcja rodziny Raków
Rakowie byli zamożną i narodowo świadomą ukraińską rodziną z Sieniawy, deportowaną w 1947 r. w ramach akcji „Wisła” na Ziemie Zachodnie. Kolekcja dokumentuje niektóre ważne momenty z jej historii w latach 30-40 XX w.
OPIS fotografii: nr 1. Maria Rak (panieńskie nazwisko Jachwan) z synem Michałem na rękach, obok niej brat Paweł Jachwan; na pierwszym planie jej synowie Jan i Antoni, Sieniawa 1927 r.; nr 2. Ślub najstarszego syna Zofii Korwacz Andrzeja; pierwsza od lewej siedzi Zofia Korwacz, pośrodku synowa, po prawej syn Andrzej Korwacz; na drugim planie córki Zofii Julia i Maria, Sieniawa ok. 1925 r.; nr 3. Julia Skrabut (ur. w 1906 r.) z córkami Nadzieją (ur. w 1926 r.) i Lubomirą (ur. w 1925 r.); zdjęcie fotografa w Rymanowie, koniec lat 30. XX w.; nr 4. Antoni Rak (w ukraińskiej koszuli) z sieniawskimi kolegami; Antoni ukończył 6-klasową szkołę podstawową w Rymanowie, potem kilka kursów, dzięki czemu za okupacji i po wojnie pracował w urzędach gminy, Sieniawa 1940 lub 1941 r.; nr 5. Lubomira Skrabut, przedszkolanka w Króliku Polskim k/Rymanowa na początku lat 40.; nr 6. Ślub Lubomiry Skrabut i Antoniego Raka, Sieniawa 30 stycznia 1943 r.; nr 7. Rodzina Raków na Ziemiach Zachodnich po deportacji w 1947 r.: na kolanach Lubomiry Rak siedzi jej córka Halina, na kolanach Antoniego Raka jego syn Emil; za nimi Julia i Nadzieja Skrabut, wieś Brzezie, późna jesień 1947 r.


STAN ZABYTKÓW UKRAIŃSKIEJ KULTURY MATERIALNEJ
Dokumentacja fotograficzna wykonana w latach 2010-2011.

CERKIEW i dzwonnica
Świątynia drewniana pod wezwaniem Narodzenia NMP, zbudowana w 1874 r. W latach 80. XX w. podczas remontu parafia rzymskokatolicka usunęła 2 banie, nad prezbiterium i nawą główną, zamieniając je sygnaturką nad nawą główną. Była cerkwią parafialną, do której w 1936 r. uczęszczało 53 wiernych z Moczarnego-Bartoszowa i 51 z Głębokiego.


Dawna zabudowa
Przedwojenny dom mieszkalny i szkoła.

KAPLICZKA

CMENTARZ
Na cmentarzu znajdują się groby ofiar napadu z czerwca 1945 r., jednak nie wszystkie mają nagrobki i tablice memoratywne.