Łubno

ŁUBNO (ukr. Лубна) – do 1945 r. wieś ukraińsko-polska w powiecie brzozowskim. Według Wołodymyra Kubijowicza w 1939 r. zamieszkiwało ją 3240 osób, w tym 1860 Ukraińców, 1320 Polaków, 60 Żydów.

DOKUMENTY

Mordy na mieszkańcach

20 marca 1945 r., Brzozów –  Fragment meldunku komendanta powiatowego MO w Brzozowie o mordzie na Ukraińcach w Łubnie

Melduję, że dnia 27 lutego 1945 r. kilkudziesięciu nieznanych osobników wtargnęło do gromady Łubno i dokonało szeregu rabunków u ludności narodowości ukraińskiej. Ludność, a przeważnie mężczyźni, uciekali w popłochu do lasu. Sprawcy napadu, jako że byli uzbrojeni w broń palną, strzelali za uciekającymi, w wyniku czego były trupy i jak się sam przekonałem, liczba ich wynosi 18 osób zabitych, którzy zostali pogrzebani na cmentarzu miejscowym. […]

            Następnego dnia rano, to jest 18 bm., zgłosiliśmy się w dowództwie grupy operacyjnej sowieckiej, skąd chcieliśmy się udać na miejsce dokonanej zbrodni, to jest do Łubna. […] Rzeczywiście po upływie pół godziny zaczęli schodzić się mieszkańcy gromady Łubno (Ukraińcy) z płaczem i narzekaniem, oświadczając, że morderstwa w gromadzie dokonała milicja z Posterunku Dynów. […]

Powiatowy Komendant MO sierżant Suwała

Odpis, maszynopis.

Źródło: AIPN Rz 0057/16/1, k. 55.
HISTORIA
Wiek XVI
W 1593 r., dnia 23 stycznia, dziedziczka dóbr dynowskich Katarzyna Wapowska, kasztelanka przemyska, zmusiła prawosławnego parocha parafii łubieńskiej sprzedać cerkiew oraz plebanię, które sama zakupiła. Następnie przekazała cerkiew na własność rzymskokatolickiej diecezji przemyskiej, a grunt parafialny rzymskokatolickim zakonnikom z klasztoru jezuickiego w Jarosławiu (administratorem został ks. z Dynowa). W oparciu o cerkiew, który funkcjonalnie stał się kościołem, utworzona zastała parafia rzymskokatolicka. Wapowska zmuszała Rusinów z Łubna uczęszczać do niego na nabożeństwa łacińskie. Jej działania zalegalizował 11 września rzymskokatolicki biskup przemyski Wawrzyniec Goślicki, dokonując oficjalnej erekcji parafii łacińskiej. Jednak prawnie parafia prawosławna istniała nadal i jako taka w 1596 r. stała się parafią unicką. W 1702 r. ksiądz unicki Iwan Burdaszewski kupił część dawnych dóbr ziemskich parafii łubieńskiej, aby uposażyć parafię unicką i budowaną wtedy cerkiew Ofiarowania Pańskiego. W 1703 r. wojska szwedzkie podpaliły zbudowaną niedawno drewnianą cerkiew wraz z 96 gospodarstwami, czyli całą wsią. Parafianie zbudowali nową, ale na innym miejscu, pod wezwaniem św. Paraskewy, którą w 1800 r. zastąpiła murowana, pod wezwaniem św. Onufrego. Jej fundatorem był miejscowy dziedzic Stanisław Trzeciecki. W 1718 r. ksiądz Antoni Burdaszewski, syn Iwana, dodał do ziemi kupionej przez ojca następne pola. Na miejscu starej cerkwi wzniesiono potem kościół rzymskokatolicki, który stoi tam do dziś.
Wiek XX
Na początku 1945 r. przez wieś przetoczyła się fala pojedynczych i grupowych mordów na zamieszkujących wieś Ukraińcach, dokonywanych przez członków podziemia poakowskiego z Łubna i sąsiednich wiosek polskich, a także ich zwyczajnych uzbrojonych mieszkańców [patrz: relacje na temat niżej w Materiałach do historii Łubna]. Dokładna liczba ofiar nie jest znana, jednak może przekraczać cyfrę 50 osób. Akcja „Wisła” w 1947 r. w Łubnie się nie odbyła – pod wpływem mordów Ukraińcy zostali juz w 1945 r. zmuszeni do ucieczki do ZSRR.

MATERIAŁY DO HISTORII ŁUBNA

WASYLOWSKI, FYŁYP – Ukraińska wieś Łubno i jej tragedia. Tłumaczenie z języka ukraińskiego. Źródło: Wasylowski Fyłyp T., Ukrajinske seło Łubna i joho trahedia, [w:] Jarosławszczyna i Zasiannia 1031-1947. Istoryko-memuranyj zbirnyk, Nowy Jork-Paryż-Sydney-Toronto 1986, s. 481-490. Opis: język polski, plik PDF, 1,34 MB, 5 str.: Ukraińska wieś Łubno i jej tragedia

STAN DZIEDZICTWA UKRAIŃSKIEJ KULTURY MATERIALNEJ

Wyniki monitoringu z 2009 r.

CERKWISKO
Rozebrana w latach 60. XX w., po deportacji grekokatolików do ZSRR. Fundamenty niewidoczne, drzewa wycięte. Na jej miejscu urządzone zostało decyzją władz boisko szkolne, funkcjonujące do dziś. Dzieci z Łubna biegają dziś także po rzymskokatolickich kościach fundatora cerkwi, Stanisława Trzecieckiego, który kazał pochować się w krypcie w 1805 r.


PLEBANIA
Zbudowana w 1907 r. Obok stały drewniane zabudowania gospodarskie: stajnia, stodoła, spichlerz.

CMENTARZ