Chełm

ХОЛМ (pol. Chełm) – do 1945 r. miasto ukraińsko-polskie w powiecie chełmskim. W 1943 r. zamieszkiwało je 2368 Ukraińców, 18 878 Polaków, 145 Żydów, 60 Rosjan, 9 Białorusinów, 6 Cyganów i 349 osób innych [APL, zespół 498, sygn. 139, k. 205].

HISTORIA

Po deportacji większości mieszkańców Ukraińców do Ukraińskiej SRR w katach 1944-1945 Wojsko Polskie w 1947 r. w ramach deportacji o kryptonimie „Wisła” wygnało z miasta na tzw. Ziemie Odzyskane 133 obywateli RP narodowości ukraińskiej [Akcja „Wisła” 2013, 1018].

DOKUMENTY

Fragment protokołu oględzin zwłok Pawła i Mariji Wasyńczuków sporządzonego przez kierownika śledczego MO Ignacego Górnickiego z Komisariatu MO w Chełmie

W mieszkaniu domu w Chełmie położonym przy ul. Browarnej nr 2 w pokoju sypialnym na podłodze leżą 2 trupy należące do Wasyńczuka Pawła i Wasyńczuk Marii. Zwłoka Wasyńczuka Pawła są położone nogami na wschód i głową na zachód. Zwłoki ubrano w czapkę cyklistówkę, marynarkę, spodnie, skarpetki i półbuty czarne. W okolicy ucha lewego ciągnie się do twarzy struga zaschłej krwi, a od głowy spływa duża plama zaschłej krwi. Zwłoki położone są do góry plecami z podłożonymi pod twarzą obiema rękami.

            Równolegle do opisanych leżą zwłoki Wasyńczuk Marii, zwrócone nogami na zachód, a głową na wschód. Zwłoki ubrane są w chusteczkę na głowie, [w] łatanym palcie, pończochach, skarpetkach, czarnych trzewikach. Od głowy po podłodze spływa duża kałuża krwi częściowo zakrzepłej. Zwłoki ułożone są na lewym boku, częściowo skręcone ku brzuchowi, z podwiniętą jedną nogą i wyciągniętymi przednimi rękami. Na podłodze leżą trzy (3) łuski od pistoletu.

AIPN BU 831/5389, 19 IV 1945 r., k. 6–7.

Fragment sprawozdania dekadowego kierownika PUBP w Chełmie dotyczący mordu na 2 Ukraińcach

Dnia 19 kwietnia 1945 r. zostali zabici Wasylczuk [właśc. Wasyńczuk] Paweł i Maria w mieszkaniu przy ulicy Browarnej nr 2 w Chełmie przez nieznanych sprawców.

Oryginał, maszynopis. AIPN Lu 045/3, Sprawozdanie dekadowe z działalności Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Chełmie za okres od 17.4. 45 r. do 27.4.1945 r., 17 IV 45 r., k. 94.

KOMENTARZE

DZIEDZICTWO UKRAIŃSKIEJ KULTURY MATERIALNEJ

Wyniki monitoringu z 2005 roku.

CERKIEW

Cerkiew Narodzenia NMP. Biskup Jakiw Susza w dziele „Phoenix Tertiato Pedivinus” podawał, że pierwszą cerkiew pod tym wezwaniem zbudował w Chełmie w 1001 roku wielki książę kijowski Włodzimierz. Po raz pierwszy wzmiankowana we źródłach ukraińskich pod 1253 rokiem. Po pożarze w 1256 roku odbudowana przez księcia Danyłę w 1260 roku. W 1638 ponowny pożar zniszczył świątynie i budynki stojącego w jej pobliżu monasteru bazyliańskiego. Odbudowana za biskupa Metodija Terleckiego w latach 1640-1648; przebudowana w 1711 i w 1735 roku, następnie rozebrana. W 1756 roku ukończono budowę nowej cerkwi, która stoi do dziś (wykonuje funkcję kościoła rzymskokatolickiego). [Słobodian 2005, 429-430].

CERKIEW

Świątynia św. Mikołaja z lat 1711-1730, obecnie część zespołu greckokatolickiego seminarium duchownego z 1759 roku. Stoi w miejscu, gdzie znajdowała się wzmiankowana w 1428 roku jej drewniana poprzedniczka. Wielokrotnie przebudowywana. [Słobodian 2005, 438].

CMENTARZ na Górce

Dom Mychajły Hruszewskiego

Upmiętnienie akcji „Wisła”

Nie możemy wyświetlić tej galerii.

BIBLIOGRAFIA