Rozdziele/Розділля

РОЗДІЛЛЯ/РОЗДІЛЄ(pol. Rozdziele) – wieś ukraińska w powiecie gorlickim. W 1939 r. liczyła 750 mieszkańców: 710 Ukraińców, 10 Polaków, 20 ukraińskojęzycznych wiernych obrządku łacińskiego, 10 Żydów [Kubijowycz, 25].

DOKUMENTY

1957 kwiecień 10, Gorlice – Sporządzony przez PUBP w Gorlicach wykaz Ukraińców, którzy po akcji „Wisła” wrócili z Ziem Zachodnich na Łemkowszczyznę  do początku kwietnia 1957 r.

  1. Dudra Józef, 12.03.57, Rozdziele, [przybył z:] Szprotawa, zezwolenia nie posiada
  2. Dudra Ewa, 12.03.57, Rozdziele, Szprotawa, zezwolenia nie posiada
  3. Tylawski Jan, 21 II 57, Rozdziele, Szprotawa, zezwolenia nie posiada
  4. Tylawska Julia, 21 II 57, Rozdziele, Szprotawa, zezwolenia nie posiada
  5. Tylawska Anna, 21 II 57, Rozdziele, Szprotawa, zezwolenia nie posiada
  6. Tylawski Mikołaj, 21 II 57, Rozdziele, Szprotawa, zezwolenia nie posiada
  7. Tylawska Maria, 21 II 57, Rozdziele, Szprotawa, zezwolenia nie posiada
  8. Tylawski Stefan, 5.03.57, Rozdziele, Leszno Górne, posiada
  9. Tylawska Stefania, 5.03.57, Rozdziele, Leszno Górne, posiada
  10. Tylawski Jan, 5.03.57, Rozdziele, Leszno Górne, zezwolenia nie posiada
  11. Tylawska Seweryna, 5.03.57, Rozdziele, Leszno Górne, zezwolenia nie posiada
  12. Budniak Paweł, 23 X 56, Rozdziele, Leszno Górne, zezw. posiada
  13. Wanca Stefan, 23 X 56, Rozdziele, Leszno Górne, zezw. posiada
  14. Wanca Maria, 23 X 56, Rozdziele, Leszno Górne, zezw. posiada
  15. Lizak Mikołaj, 23 X 56, Rozdziele, Leszno Górne, zezw. posiada
  16. Młynar Rozalia, 25.03.57, Rozdziele, Szprotawa, zezwolenia nie posiada
  17. Młynar Józef, 25.03.57, Rozdziele, Szprotawa, zezwolenia nie posiada
  18. Młynar Stefan, 25.03.57, Rozdziele, Szprotawa, zezwolenia nie posiada
  19. Dudra Paraskiewia, 21.03.57, Rozdziele, Szprotawa, zezw. posiada
  20. Dudra Jan, 21.03.57, Rozdziele, Szprotawa, zezw. posiada
  21. Koczar Anna, 21.03.57, Rozdziele, Szprotawa, zezwolenia nie posiada
  22. Koczar Jarosław, 21.03.57, Rozdziele, Szprotawa, zezwolenia nie posiada
  23. Koczar Jan, 21.03.57, Rozdziele, Szprotawa, zezwolenia nie posiada
  24. Koczar Włodzimierz, 21.03.57, Rozdziele, Szprotawa, zezwolenia nie posiada
  25. Wanca Piotr, 24.12.56, Kryg, [przybył z:] Leszno Górne, PZR 287/56
  26. Wanca Przybył z: Lubina, 24.12.56, Kryg, Leszno Górne, PZR 287/56
  27. Wanca Maria, 24.12.56, Kryg, Leszno Górne, PZR 287/56
  28. Wanca Olga, 24.12.56, Kryg, Leszno Górne, PZR 287/56
  29. Prokopczak Julia, 15.03.57, Kryg, Szprotawa, zezwolenia nie posiada
  30. Prokopczak Mikołaj, 15.03.57, Kryg, Szprotawa, zezwolenia nie posiada

Oryginał, maszynopis. AIPN Rz 00377/4, t. 10, k. 77 [powracających do Krygu potraktowano tu jako jako część Rozdziela].

HISTORIA
Pierwsza wzmianka z 1530 r., gdy wieś osadzona została na prawie wołoskim jako część rzymskokatolickich Lipinek; nazwa wsi pochodzi właśnie z tego okresu i wzięła się stąd, że ustronna góra w Lipinkach obsadzona została przez prawosławnych Wołochów, odmiennych wyznaniowo od lipinczan, a różnica ta ujęta została w nazwie Rozdziele [Czajkowski 199, 54].
Lokacja na prawie niemieckim – 1564 r. [Czajkowski 199, 14].
Według księgi poborowej z 1595 r. we wsi istniał nadział ziemi dla popa, który spłacał z niego 60 groszy na rok [Czajkowski 199, 76-77].
W 1900 r. Rozdziele składało się z 112 domów, 596 mieszkańców; w 1931 r.: z 134 domów i 671 mieszkańców [Czajkowski 199, 171].
W 1927 r. miejscowy paroch greckokatolicki, A. Łomnicki, sprzeciwił się modlitwom w swojej cerkwi za pomyślność RP i prezydenta [Moklak 1997, 171].
W 1928 r. kilku mieszkańców sympatyzujących z ideologią prorosyjską założyło czytelnię im. Kaczkowskiego [Moklak 1997, 82].
W latach 30. w szkole prowadzona była nauka w języku ukraińskim. Funkcjonowała spółdzielnia “Spiłka Moloczarśka” [Saładiak, 78]. W 1931 r. wieś miała 7, 99 km kw powierzchni [Czajkowski 199, 165].
W 1935 r. na III Ogólnokrajowym zjeździe Ruskiej [właśc.: rosyjskiej – B.H.] Organizacji Włościańskiej obecny był mieszkaniec Rozdziela K. Bodak [Moklak 1997, 63].
Wojsko Polskie 9 czerwca 1947 r. wygnało z Rozdziela 239 Ukraińców; na miejscu pozostało 44 Polaków oraz 55 Ukraińców i osób z rodzin mieszanych [Misiło 2013, 1031]. Wraz z wiernymi wygnany został wtedy ks. Mykoła Mykyta, administrator miejscowej parafii, osiedlony w Zaborze w powiecie zielonogórskim [Misiło 2013, 958]. Ks. Mykyta (1900-1962) przybył do Rozdziela w 1935 r.; po deportacji odprawiał w parafiach rzymskokatolickich w Zielonogórskiem, od 1959 r. w Kożuchowie, potem Jędrzychowie, pomagał też księżom greckokatolickim, zmarł w Jędrzychowie [Prach 2015, 471].
Parafia
Pierwsza parafia należała do ruskiej kijowskiej metropolii prawosławnej, a następnie – od 1692 r. – ruskiej katolickiej metropolii kijowskiej obrządku wschodniego. Na początku XIX w. Rozdziele wraz z Męciną Wielką i Wapiennym połączone zostały w jedną parochię greckokatolicką. W okresie późniejszym z powodu złego stanu rozdzielskiej plebanii ksiądz przeniósł się do Męciny Wielkiej, co pociągnęło za sobą ulokowanie parafii w tej wsi, a cerkiew w Rozdzielu stała się świątynią filialną. Biskup Konstanty Czechowicz 2 lutego 1914 r. utworzył we wsi samodzielną ekspozyturę [Szematyzm 1936, 28].
Według schematyzmu z 1879 r. wieś liczyła 502 greckich katolików; w 1894 r. – 621 (ani jednego na emigracji), w parafii w 1928 r. – 700 wiernych w tym 70 na emigracji [Czajkowski 199, 177]. W 1894 r. według tego samego źródła we wsi mieszkało 90 Żydów [Czajkowski 199, 186].

W Rozdzielu urodził się późniejszy ksiądz greckokatolicki Mychajło Bubniak (1900-1976), syn Wasyla i Jewdokiji Rusyniak, paroch Rozdziela w latach 1944-1945 [Prach 2015, 526].

DZIEDZICTWO UKRAIŃSKIEJ KULTURY MATERIALNEJ
Wyniki monitoringu z 27 maja 2016 r.

CERKIEW I
Świątynia greckokatolicka pw. Narodzenia Bogurodzicy z 1786 r. ufundowana przez Ewarysta Kuropatnickiego, właściciela Rozdzieli i Lipinek; poświęcona przez biskupa Maksymiliana Ryłłę w dniu 16 września 1786 r.; remontowana w 1927 r. [Szematyzm 1936, 28].

CERKIEW II
Cerkiew greckokatolicka z Serednicy (zachodnia Bojkowszczyzna, okolica Olszanicy), zbudowana w 1785 r., przeniesiona do Rozdziela w 1985 r. i konsekrowana jako prawosławna [Saładiak, 77]. Cerkiew miejscowej parafii PAKP.

Nagrobek z Serednicy
Za cerkwią znajduje się nagrobek Sofiji Połoszynowycz, córki serednickiego parocha Ładyżyńskiego, a następnie żony parocha Serednicy w latach 1881-1934 Julijana Połoszynowycza. Został przeniesiony wraz z cerkwią.

FIGURA

KRZYŻE przydrożne

CMENTARZ

Nagrobki stare

Nagrobki nowe
Galeria przedstawia nagrobki z okresu powojennego mieszkańców wsi, którzy wrócili z wygnania z Ziem Zachodnich, sposób ich ponownego zadomowienia się w Rozdzielu oraz tych osób, które pozostały.

KOMENTARZE
Jan Gajur błędnie przypisał lokację Rozdziela na prawie niemieckim Kazimierzowi Wielkiemu i to, że była własnością królewską oraz zmianę lokacji w XVI w. z niemieckiej na wołoską [Gajur 2006, 220] – zgodnie ze znanymi dokumentami lokacja taka nastąpiła w 1564 r.

Bohdan Prach pominął lub nie odnalazł w dokumentach faktu krótkotrwałego skierowania w 1936 r. na parafię rozdzielską ks. Damiana Dziamy, o czym wzmiankował “Nasz Łemko” w nr 15 z 1938 r. [Prach 2015, 45].

BIBLIOGRAFIA
Fotografia grupy wiernych na tle cerkwi w: “Nasz Łemko” 1937, nr 1., s. 7.