Arłamów

АРЛАМІВ (pol. Arłamów) – do 1947 r. wieś ukraińska w powiecie przemyskim.
W 1939 r. zamieszkiwało ją 1100 osób, w tym 1075 Ukraińców, 10 Polaków i 15 Żydów.

Arłamów na austriackich mapach wojskowych z 1855 r. i 1914 r.,
a także polskiej mapie wojskowej przygotowanej i wydanej przez WIG w 1931 r.


HISTORIA
W dokumentach nazwa Arłamów wzmiankowana jest po raz pierwszy w 1485 r. jako item campum Arlamow in quo possunt villam locare, miejsce puste przeznaczone pod zasiedlenie [AGZ, t.18, s.268, nr 1846; Kryciński, 147], a więc miejscowa tradycja utrzymująca, iż Arłamów posiada staroukraińską metrykę jest przez opatrzone dawną nazwą miejsce pośrednio potwierdzona. Wieś prawdopodobnie istniała już w czasach Księstwa Halicko-Włodzimierskiego.

Jadwiga Turczyńska, Historia Arłamowa

Pierwsza wzmianka o popie – „pop de medio laneo gr 15” – w rejestrze poborowym z 1628 r. [u Saładiaka str. 180 – prawdopodobnie błędna informacja o parafii prawosławnej erygowanej w 1644 r.]. Od połowy XVIII wieku, a być może wcześniej, parafia arłamowska rytu wschodniego znajdowała się w rękach rodziny Lankiewiczów. Zachowały się dokumenty związane z osobą parocha Bazylego, uwikłanego w r.1748 w zabójstwo. Zamieszanymi byli też: Honesti Antoni Lanikiewicz i Michał z Tarnawy, zięć W. Oyca Bazylego, „niegodziwie złączonego z Katarzyną córką Wielebnego O. Bazylego”, popowicz Tarnawski i Uczciwy Bazyli „którego rodzoną siostrę dziewkę zabił w ogrodzie bijąc rzepą po głowie i uciekł na Węgry przed trzema laty” [APP, ABGK, mkrf. PP-69]. Pod dokumentem podpis parocha Brylińskiego z Paportna, w innym dokumencie wójta prawnego arłamowskiego – Cycyka. Sprawa widać nie zaszkodziła rodzinie, gdyż w roku 1782 parochem był Antoni Lankiewicz, zmarły dnia 2.10.1785 roku . Po jego śmierci do czasu ukończenia seminarium przez jego syna Bazylego , administrowali: ks. Piotr Korosteński proboszcz Paportna, który także opiekował się nim i Bazyli Łopuszański z Jamnej Górnej. Dnia 31 stycznia 1786 roku wierni wystosowali do Konsystorza przemyskiego petycję z prośbą o skierowanie do parafii na probostwo o. Basiliusa Lankiewicza . Dokument podpisali: Olexa Krawcuw – wójt, Hryć Mikołajczyszyn – przysiężny, i plenipotent Michała Korostińskiego Fedio Fedecki – przysiężny . Petycja okazała się skuteczna, lecz nie na długo. Bazyli syn Antoniego Lankiewicza objął parafię dnia 25.02.1787 roku , ale już w latach 1788-1796 posługę duszpasterską prowadził ks. Aleksy Mudrak paroch Kwaszeniny [APP, ABGK, mkrf.PP-217].
Dokumenty z wizytacji biskupa z roku 1815 wymieniają jako parocha Bazylego Lankiewicza, któremu w podejmowaniu dostojnego gościa towarzyszyli wymienieni z nazwiska mieszkańcy: Basilius Korostyński, Gregorius Korostyński i Gregorius Zubalski.
W latach[1828]-1846 Arłamów był filią parafii w Kwaszeninie, a proboszczem Atanazy Korosteński. Wg schematyzmu greckokatolickiej eparchii przemyskiej z 1879 r., stała tu cerkiew filialna, p.w. Św. Mikołaja, zbudowana przed rokiem 1830, do której należało 709 wiernych; ksiądz Konstantyn Hukewicz, ówczesny kwaszeniński paroch, mógł gospodarzyć w Arłamowie na 45 morgach pola ornego, 3 morgach łąk. Cerkiew rozebrano w roku 1896 i w jej miejsce zbudowano nową, a po niej kolejną w 1914 roku, która uległa zniszczeniu wraz z całą wsią trzydzieści lat później.
W XV-XVII wieku Arłamów wchodził w skład klucza dobromilskiego polskiego rodu szlacheckiego Herburtów, obejmującego miasto Dobromil i wsie: Kniażpol, Lacko (Rzepiska), Michowa, Paportno, Kropiwnik, część Sopotnika (Stary), Przedmieście Dobromila (Huczko), Polana, Wełykie (Wielkie), Kwaszenina [Łaszczyńska, 399]. W rękach Herburtów Arłamów znajdował się do roku 1622, następnie został wraz z innymi wsiami przejęty za długi przez Iwana Kopystyńskiego, następnie stał się własnością Andrzeja Maksymiliana Fredry. W 1648 roku „Ruscy mieszczanie Dobromila, połączywszy się z chłopstwem Arłamowa i kilku wsi sąsiednich pod wodzą niejakiego Pińczowskiego, napadali na dwory, i mało brakowało, aby nie padł ich ofiarą późniejszy znakomity pisarz i artysta, jedna z chlub literatury polskiej, Andrzej Maksymilian Fredro, którego oblegali cały dzień w Arłamowie, wołając: Wychody jeno Lachu, budem tia na pal wbyjaty! Fredro obronił się jednak, co opowiedział w zaniesionej przed grodem protestacji” [Łoziński, 331]. W roku 1674 znalazł się w posesji N.N. Trębeckiego ; w roku 1711 w rękach Krasińskich . Zamieszkiwało w nim 12 kmieci, 9 zagrodników, pop, znajdowała się też karczma. 23 domy były zamieszkane. W roku 1748 wójtem prawnym arłamowskim był Cycyk. Od 9 lipca 1776 roku dobra dobromilskie dziedziczne księżny Zofii Lubomirskiej są dobrami krajowymi. Wskutek ugody z 24 czerwca 1774 roku objął rząd z dniem 24 czerwca 1775 r. warzelnie soli w Huczku i Lacku oraz miasteczko Dobromil i wsie: Piątnice z folwarkiem Wełykie, Kniażopol, Michowę, Kropiwniki z folwarkiem, Paportno z folwarkiem, Kwaszenicę, Arłamów z folwarkiem i Lacko z folwarkiem, oddając w zamian za te dobra; starostwo Rohatyńskie z przyległościami i dzierżawy Firlejów, Wierzchratę, Medykę i Maczkowice [Czemeryński]. Nazwiska mieszkańców wsi z końca XVIII i początku wieku XIX: Cabak, Cycyk, Dunyk, Fedecki, Fedycka, Gutej, Huta, Korosneński, Korosteński, Korostyński, Luby, Mach, Marapczek, Muzyka, Muzyczny, Okoroszko, Polucha, Woytowicz, Żelechowski [ Księgi metrykalne 1784-1786 i 1831-1836].
Podczas akcji „Wisła” Wojsko Polskie w okresie 15-20 maja 1947 r. deportowało z Arłamowa 216 obywateli polskich narodowości ukraińskiej [Misiło, 414]. Według dokumentów tej akcji wieś została pozbawiona wszystkich mieszkańców. Budynki poukraińskie częściowo spalił l7 kwietnia oddział UPA „Szturmowiec”-7.

STAN ZABYTKÓW UKRAIŃSKIEJ KULTURY MATERIALNEJ
Wyniki monitoringu z 28 marca 2012 r.
w opracowaniu]
CERKWISKO
Miejsce po cerkwi drewnianej św. Mikołaja z 1914 r.
[galeria wymaga uzupełnienia]
KRZYŻ przydrożny
Na początku byłej wsi, po lewej stronie drogi na Kwaszeninę.