Gorajec

ГОРАЄЦЬ (pol. Gorajec) – przed 1947 r. wieś ukraińska w powiecie lubaczowskim. W 1939 r. zamieszkiwało ją 1160 osób, w tym 1080 Ukraińców, 40 Polaków (w tym 20 kolonistów przybyłych po 1918 r.), 40 ukraińskojęzycznych rzymskich katolików [Kubijowycz, 46].

HISTORIA
Mord na mieszkańcach
Fragment sprawozdania „Wisti z terenu” z 18 kwietnia 1945 r.
[…] kwietnia 1945 r. Szturmówka i milicja (ok. 300 osób) obrabowała wieś Gorajec, a potem spaliła (całych zostało 10 domów) i zabiła 129 osób uciekających do lasu (w tym 40 kobiet i 27 dzieci), a 29 rannych mocno pobiła. […]
Źródło: Wytiah iz „Wistej z terenu” pro antyukrajinśki akciji polakiw na Hrubesziwszczyni w berezni1945 r. w: Polśko-ukrajinśki stosunky w 1942–1947 rr. u dokumentach OUN ta UPA, red. W. Wiatrowycz, t. 2, Lwiw 2011, s. 862. Tłumaczenie z języka ukraińskiego.

Fragment sprawozdania referenta politycznego II Okręgu OUN Kraju Zakerzońskiego Dymitra Dzioby „Stala” z 25 kwietnia 1945 r.
[…] 16 IV. Polska milicja i wojsko przeprowadzili akcję na wieś Gorajec. Już o godzinie 3. okrążyli wieś ze wszystkich stron, najgęściej od lasu. Ludność zaczęła uciekać. Polacy zaczęli łapać i strzelać. Druga część zajęła się paleniem gospodarstw i rabunkiem ukraińskich domów. Podczas akcja spalili całą wieś (180 gospodarstw). Zamordowali 135 osób, w tym 69 mężczyzn, 40 kobiet i 27 dzieci do lat 15. Akcja trwała do godziny 8. rano. […]
Źródło: Informacija pro antyukrajinśki akciji na terenach Jarosławszczyny ta Lubacziwszczyny, w: Polśko-ukrajinśki stosunky w 1942–1947 rr. u dokumentach OUN ta UPA, red. W. Wiatrowycz, t. 2, Lwiw 2011, s. 868. Tłumaczenie z języka ukraińskiego

MATERIAŁY do historii wsi
Relacje i wspomnienia
Dotychczas opublikowano kilka wspomnień o Gorajcu, w tym opisów wydarzeń we wsi w dniu 6 kwietnia 1945 r.
Poniżej dostępny jest plik PDF z fragmentem książki: Wasyl Borodacz, Steżkamy ridnoji zemli, Brenford 1970, s. 102-110.
Wasyl Borodacz, Trahedija sela Horajec

Dokumenty Społecznego Komitetu Budowy Pomnika w Gorajcu
W 1996 r. Eudokia Fil z Przemyśla, była mieszkanka Gorajca, w imieniu Społecznego Komitetu Budowy Pomnika w Gorajcu zapoczątkowała starania o upamiętnienie mieszkańców tej wsi, którzy stali się ofiarami II wojny światowej i wydarzeń powojennych. Pełna dokumentacja tych starań jest dostępna
tutaj

STARA ZABUDOWA



KRZYŻ PAŃSZCZYŹNIANY

Kamienny krzyż upamiętniający uwolnienie chłopów gorajeckich z zależności pańszczyźnianej stoi na początku wsi, po prawej stronie drogi wiejskiej, której odgałęzienie w tym miejscu biegnie w kierunku pobliskiego lasu i cmentarza. Wykonany najprawdopodobniej przez bruśnieńskich mistrzów kamieniarskich.
Fotografie z 21 sierpnia 2010 r.



KRZYŻ przydrożny

Kamienny krzyż stoi na niewielkim wzniesieniu cerkiewnym w centrum wsi, ok. 50 m przed cerkwią, po prawej stronie drogi prowadzącej do centrum wsi.
Fotografie z 21 sierpnia 2010 r.

KRZYŻE przydrożne pozostałe

Na fotografiach widoczne są trzy inne kamienne krzyże przydrożne znajdujące się na terenie wsi Gorajec. Trzy pierwsze – to krzyż na początku do wsi, na terenie ogrodu, po lewej stronie drogi, od której oddzielony jest drewnianym płotem. Czwarta fotografia – to krzyż znajdujący się w drugiej części Gorajca, po prawej stronie drogi. Piąta uwidacznia krzyż tuż przy wjeździe do wsi, przed zakrętem w lewo, po prawej stronie drogi wiodącej do wsi z drogi głównej Cieszanów-Narol.
Fotografie z 21 sierpnia 2010 r.



GRÓB NIEZNANEGO ŻOŁNIERZA

Usypany z ziemi w formie kurhanu Grób Nieznanego Żołnierza (ukr. Могила невідомого вояка) znajduje się na cmentarzu wiejskim, przy dawnym wejściu głównym, po lewej stronie grobowca. Usypany prawdopodobnie na początku lat 40. XX w. Fotografie z 21 sierpnia 2010 r.


UPAMIĘTNIENIE ofiar pacyfikacji

Dnia 6 kwietnia 1945 r. 2. batalion Wojsk Wewnętrznych Rzeczpospolitej Polskiej dokonał pacyfikacji wsi. W jej wyniku śmierć poniosło nie mniej niż 178 mieszkańców narodowości ukraińskiej, obywateli polskich, w tym dzieci. Z inicjatywy Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Ofiar wsi Gorajec w dniu 21 sierpnia 2010 r. na terenie nieczynnego obecnie cmentarza odsłonięty został pomnik ku czci poległych w dniu 6 kwietnia 1945 r., a także ofiar z lat 1942-1947.
Fotografie z 21 sierpnia 2010 r.


CMENTARZ
Fotografie z 21 sierpnia 2010 r.



CMENTARZ uzupełnienie
Fotografie z 21 sierpnia 2010 r.