БРИСЬКА ВОЛЯ, Брисковоля (pol. Brzyska Wola) – do 1947 r. wieś polsko-ukraińska w powiecie łańcuckim. W 1939 r. liczyła 1760 mieszkańców, w tym 130 Ukraińców, 40 Żydów, resztę stanowili Polacy [Kubijowycz 1983, 110].

HISTORIA

 Jedna z części wsi nosiła nazwę „ruski koniec”. Zamieszkiwało go przed II wojną około 60 rodzin ukraińskich [Jakiw Kozeł, Dubrowycia, w: Jarosławszczyna i Zasiannia…, New Jork 1986, s. 412]. Wołodymyr Kubijowycz zaznaczał, iż w okresie międzywojennym widoczne było zmniejszanie się osób władających językiem ukraińskim [Kubijowycz 1983, 110]. 

W latach 1943-1946 członkowie polskiej konspiracji źle zapisali się w życiu Ukraińców w okolicznych wsi. M.in. wg Jarosława Tepłyckiego (pseudonim?) latem 1944 r. z Cieplic do młyna w Ożannej pojechali ciepliczanie Mykoła Karchut z synem Stepanem, Mykoła Kowalczyk i Fedir Ochab z tzw. Cygańskiej Górki. W drodze zapadali na nich bandyci z Brzyskiej Woli, mordując wszystkich. Zamordowali latem 1945 r. Annę Mołyń z piskorowickich Mołyni, która wracała z robót w Niemczech [Ja. Tepłyćkyj, Tepłyci. Istorija odnoho zamuczenoho seła, w: Jarosławszczyna i Zasiannia…, New Jork 1986, s. 602, 605]. 

Parafia
W XIX w. Brzyska Wola należała do parafii greckokatolickiej w Kuryłówce w dekanacie Kańczuga. W 1879 r. wieś liczyła 308 grekokatolików, w 1893 r. – 610, w 1909 r. – 558, w 1930 r. – 604  Przed 1939 r. dla brzyszczan  raz na miesiąc odprawiał mszę ks. Mykoła Dobriański z Dąbrowicy. [W. Łesniak, Zachidni forteci Rusy-Ukrajiny, w: Jarosławszczyna i Zasiannia…, New Jork 1986, s. 221, 223].

DZIEDZICTWO UKRAIŃSKIEJ KULTURY MATERIALNEJ

CERKWISKO
Cerkiew pod wezwaniem św. Męczennicy Paraskewii, zbudowana w 1870 r., była ostatnią świątynią brzyskich grekokatolików. Została przeniesiona w 1933 r. z Leżajska, gdzie została rozebrana cerkiew drewniana [W. Łesniak, Zachidni forteci Rusy-Ukrajiny, w: Jarosławszczyna i Zasiannia…, New Jork 1986, s. 223].

Wg w. Fusa Cerkiew w Brzyskiej Woli istniała co najmniej od XVIII w., co widać na austriackiej Mapie Miega z końca XVIII w. […] została zniszczona w pożarze w 1961 r. Stała w tym samym miejscu, gdzie poprzednia. Dziś znajduje się tu rzymskokatolicki kościół parafialny [W. Fus, a-meil z sierpnia 2024 r.].

Wg informatorki (kobieta, ok. 75 lat, rozmowa w dniu 20.09.2026 r.) świątynia greckokatolicka stała tam, gdzie obecnie stoi dzwonnica kościelna. Spłonęła w wyniku pożaru, który ogarnął stojący koło niej drewniany kościół. Stary kościół drewniany natomiast tam, gdzie potem zbudowano nowy. Według informatorki ocalała z pożaru cerkwi tylko ikona Matki Boskiej Pocieszenia, która obecnie znajduje się w kościele.

Między fotografiami współczesnymi w galerii znajduje się rysunek ze str. 42 książki Mieczysława Józefa Świąteckiego Dzieje Brzyskiej Woli 1565-1992, Rzeszów 1993. Widać na nim na drugim planie cerkiew.

CMENTARZ
Na cmentarzu nie ma pochówków z napisami cyrylickimi. Ruską/ukraińską proweniencję wykazują nazwiska Kłubko (m.in. „Władysław Kłubko zamordowany w 44 r. w wieku 14 lat”), Choma, Kyc, Femiak, Lewkowicz, Fedec, Hajdasz, Suszyło, Hacia.

KOMENTARZE

BIBLIOGRAFIA